Αν πριν από λίγα χρόνια έλεγε κάποιος σε έναν Ευρωπαίο να φυλάξει νερό, κονσέρβες, φακό και μετρητά για ώρα ανάγκης, σίγουρα θα τον κοιτούσε περίεργα. Σήμερα δεν το λέει κάποιος υπερβολικός γείτονας. Το λένε κυβερνήσεις. Το επαναλαμβάνει και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η σύσταση είναι συγκεκριμένη: κάθε νοικοκυριό να μπορεί να τα βγάλει πέρα για τουλάχιστον 72 ώρες χωρίς εξωτερική βοήθεια. Το ερώτημα, βέβαια, είναι άλλο: τι ξέρουν οι αρμόδιοι που εμείς δεν ξέρουμε;
Η κινητοποίηση δεν ξεκίνησε χθες. Η Σουηδία έστειλε το 2024 σε εκατομμύρια σπίτια φυλλάδιο με οδηγίες για την περίπτωση κρίσης ή πολέμου. Η Δανία ζήτησε από τους πολίτες της να διαθέτουν προμήθειες τριών ημερών. Η Ολλανδία μοίρασε ενημερωτικό οδηγό σε περισσότερα από 8,5 εκατομμύρια νοικοκυριά, ενώ η Νορβηγία ανέβασε τον πήχη ακόμη ψηλότερα: μία εβδομάδα αυτονομίας. Τον Μάρτιο του 2025 η Κομισιόν υιοθέτησε κοινή στρατηγική ετοιμότητας και στις 3 Νοεμβρίου 2026 παρουσίασε νέες κατευθυντήριες οδηγίες. Δεν είναι, συνεπώς, μια μεμονωμένη πρωτοβουλία. Είναι αλλαγή νοοτροπίας στην Ευρώπη.
Αυτό σημαίνει πως έρχεται πόλεμος; Όχι. Ή, για να είμαστε ακριβέστεροι, κανένα από αυτά τα φυλλάδια δεν αποτελεί απόδειξη ότι επίκειται στρατιωτική επίθεση. Η απειλή όμως δεν είναι κούφια. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ανατρέψει όσα θεωρούσε αυτονόητα η Ευρώπη, ενώ κυβερνήσεις και υπηρεσίες ασφαλείας καταγράφουν αυξανόμενες κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, παραβιάσεις εναέριου χώρου και περιστατικά γύρω από κρίσιμες υποδομές. Αυτός είναι ο υβριδικός πόλεμος: μπορεί να σε πλήξει χωρίς να δεις ούτε ένα τανκ στον δρόμο…
Σκεφτείτε το πρακτικά. Μια σοβαρή κυβερνοεπίθεση ή μια βλάβη μεγάλης κλίμακας μπορεί να αφήσει μια περιοχή χωρίς ρεύμα. Χωρίς ρεύμα, ενδέχεται να επηρεαστούν οι επικοινωνίες, οι πληρωμές, η θέρμανση και η υδροδότηση. Δεν χρειάζεται να πέσει βόμβα για να ανατραπεί η καθημερινότητα. Προσθέστε τις πλημμύρες, τις πυρκαγιές και τα ακραία φαινόμενα, και η εικόνα γίνεται σαφέστερη. Οι οδηγίες είναι σχεδιασμένες για πολλές διαφορετικές κρίσεις, όχι μόνο για μια πολεμική σύγκρουση.
Γιατί όμως ακριβώς τρεις ημέρες; Όχι επειδή κάποιος υπολόγισε ότι τόσο θα κρατήσει ο κίνδυνος. Οι 72 ώρες είναι ένα πρώτο περιθώριο αντοχής. Χρόνος για να κινητοποιηθούν οι υπηρεσίες, να αποκατασταθούν βασικές λειτουργίες και να δοθεί προτεραιότητα σε ηλικιωμένους, ασθενείς και όσους δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν.
Υπάρχει βέβαια και μια λιγότερο βολική ανάγνωση. Όσο πιο εξαρτημένη γίνεται μια κοινωνία από τα ψηφιακά δίκτυα και τις αλυσίδες εφοδιασμού, τόσο πιο εύκολα μια διακοπή μετατρέπεται σε ντόμινο. Αν οι πολίτες έχουν νερό, φαγητό και τρόπο να ενημερώνονται, μειώνονται οι ουρές, οι άσκοπες μετακινήσεις και η πίεση στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Φυσικά, η ατομική προετοιμασία δεν μπορεί να γίνει άλλοθι για ανεπαρκείς δημόσιες υποδομές. Δεν σώζεις ένα σύστημα ηλεκτροδότησης με κονσέρβες. Κερδίζεις, όμως, χρόνο μέχρι να λειτουργήσει ξανά.
Υπάρχει, τέλος, κάτι που συχνά χάνεται μέσα στους δραματικούς τίτλους: άλλο η υπαρκτή απειλή και άλλο η βεβαιότητα ότι θα πραγματοποιηθεί το χειρότερο σενάριο. Κι αυτή η διαφορά είναι τεράστια.
Και πόσο δικαιολογημένα ανησυχεί ο κόσμος; Αρκετά ώστε να παίρνει στα σοβαρά την προετοιμασία, όχι τόσο ώστε να ζει με την πεποίθηση πως αύριο ξεσπά ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Τον Σεπτέμβριο του 2026, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ εκτιμούσε ότι δεν υπήρχε άμεση απειλή επίθεσης σε έδαφος της Συμμαχίας. Οι υβριδικές ενέργειες, αντιθέτως, αποτελούν ήδη υπαρκτό πρόβλημα…
Αυτό είναι ίσως και το πιο ανησυχητικό, αλλά ταυτόχρονα το πιο χρήσιμο συμπέρασμα. Η Ευρώπη μας λέει επί της ουσίας να πάψουμε να θεωρούμε δεδομένο ότι το φως θα ανάβει πάντα, το ΑΤΜ θα λειτουργεί και η βρύση θα τρέχει. Και σε αβέβαιους καιρούς, μας ζητάει να μην ψάχνουμε πλέον βεβαιότητες…