Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε μάθει να ασχολούμαστε με την υγεία μας όταν κάτι «χτυπά καμπανάκι». Όταν εμφανιστεί ένα σύμπτωμα, μια ενόχληση, μια διάγνωση. Κι όμως, στις περισσότερες περιπτώσεις, η ουσία βρίσκεται πολύ νωρίτερα: στην ενημέρωση. Στη γνώση απλών πραγμάτων που συχνά αγνοούμε, είτε από αδιαφορία, είτε επειδή κανείς δεν μας τα έχει εξηγήσει με τρόπο κατανοητό.
Ένα από αυτά είναι η σύνδεση της βιταμίνης Β12 με την υγεία μας. Μια ουσία της οποίας ο ρόλος σπάνια αναδεικνύεται, όμως η έλλειψή της σχετίζεται με διαφόρων λογής αρνητικές επιπτώσεις. Επηρεάζοντας από την ενέργεια και το νευρικό σύστημα, μέχρι τη μνήμη και τη νοητική λειτουργία.
Στην καθημερινή κλινική πράξη, όλο και περισσότεροι άνθρωποι εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Β12, συχνά χωρίς να το γνωρίζουν. Το πρόβλημα είναι ότι οι συνέπειες αυτής της έλλειψης σπάνια είναι άμεσες ή ορατές. Μπορεί να εξελίσσονται σιωπηλά, για χρόνια, μέχρι να γίνουν εμφανείς. Και τότε, συχνά, είναι δύσκολο να αναστραφούν πλήρως.
Γιατί η βιταμίνη Β12 είναι τόσο σημαντική
Η βιταμίνη Β12 δεν είναι απλώς «άλλη μία βιταμίνη». Παίζει κεντρικό ρόλο στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, στη δημιουργία των ερυθρών αιμοσφαιρίων και στη σωστή λειτουργία του εγκεφάλου. Συμμετέχει σε βασικές διεργασίες που προστατεύουν τα νευρικά κύτταρα και βοηθούν τον οργανισμό να διαχειρίζεται το λεγόμενο οξειδωτικό στρες – μια κατάσταση που σχετίζεται με τη γήρανση και πολλές χρόνιες παθήσεις.
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική έρευνα έχει στρέψει το βλέμμα της και σε έναν ακόμη κρίσιμο ρόλο της Β12: τη σχέση της με τη γνωστική έκπτωση και την άνοια. Επιστημονικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι χαμηλά επίπεδα Β12 συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, όπως η νόσος Alzheimer.
Με απλά λόγια, όταν λείπει η Β12, ο εγκέφαλος γίνεται πιο ευάλωτος.
Η έλλειψη βιταμίνης Β12 μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της ομοκυστεΐνης, μιας ουσίας που σε υψηλά επίπεδα θεωρείται τοξική για τα νευρικά κύτταρα. Παράλληλα, μειώνεται η ικανότητα του οργανισμού να αμυνθεί απέναντι στις «ελεύθερες ρίζες», μόρια που προκαλούν βλάβες στα κύτταρα και επιταχύνουν τη φθορά τους.
Αυτός ο συνδυασμός – αυξημένο οξειδωτικό στρες, φλεγμονή και νευρική βλάβη – δημιουργεί ένα περιβάλλον που ευνοεί τη σταδιακή απώλεια μνήμης, τη δυσκολία στη σκέψη και τη γνωστική εξασθένηση. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι όλα αυτά μπορεί να συμβαίνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς έντονα προειδοποιητικά σημάδια.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και ήπια ή «οριακή» έλλειψη Β12 μπορεί να επηρεάζει τη νοητική λειτουργία, ειδικά σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.
Βιταμίνη Β12: Τι είναι και που βοηθάει
Ένα σημαντικό στοιχείο που συχνά παραβλέπεται είναι ότι η ανεπάρκεια Β12 δεν αφορά μόνο άτομα με κακή διατροφή. Πολλοί ηλικιωμένοι εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα απλώς επειδή ο οργανισμός τους δεν απορροφά πλέον αποτελεσματικά τη βιταμίνη.
Παράλληλα, άτομα που ακολουθούν αυστηρά χορτοφαγική ή vegan διατροφή διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, καθώς η Β12 βρίσκεται κυρίως σε ζωικά προϊόντα. Το ίδιο ισχύει και για ασθενείς με ορισμένα γαστρεντερικά προβλήματα ή για όσους λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μετφορμίνη, βασικό φάρμακο για τον διαβήτη τύπου 2. Πολλοί διαβητικοί ασθενείς εμφανίζουν σημαντικά χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Β12 χωρίς να το γνωρίζουν, γεγονός που μπορεί να επιδεινώσει νευρολογικά συμπτώματα ή να μπερδευτεί με επιπλοκές του ίδιου του διαβήτη.
Αν και η επιστήμη είναι πάντα προσεκτική στις απόλυτες διατυπώσεις, τα δεδομένα δείχνουν ότι η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση της έλλειψης Β12 μπορεί να έχει ουσιαστικό όφελος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η χορήγηση βιταμίνης Β12 – συχνά σε συνδυασμό με φυλλικό οξύ και βιταμίνη Β6 – φαίνεται να επιβραδύνει τη γνωστική επιδείνωση, ειδικά όταν ξεκινά νωρίς.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η μορφή των βιταμινών, καθώς ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού δεν μπορεί να τις μετατρέψει εύκολα στην ενεργή τους μορφή. Εκεί, οι μεθυλιωμένες μορφές μπορεί να κάνουν τη διαφορά.
Η βιταμίνη Β12 δεν είναι πανάκεια. Δεν «θεραπεύει» την άνοια ούτε υποκαθιστά την ιατρική παρακολούθηση. Όμως, είναι ένας παράγοντας που μπορούμε να ελέγξουμε. Και αυτό έχει από μόνο του τη σημασία του.
Σε μια εποχή όπου η άνοια και η γνωστική έκπτωση αυξάνονται, η σωστή ενημέρωση και η πρόληψη θα πρέπει να τεθούν στην κορυφή του ενδιαφέροντος. Πόσο μάλλον, όταν απλές παρεμβάσεις, όπως η χορήγηση μιας βιταμίνης, μπορούν να ενισχύσουν καθοριστικά τον οργανισμό.
Όπως όλοι γνωρίζουν, πολλές φορές, μια εξέταση αίματος ρουτίνας και ακολούθως μια στοχευμένη παρέμβαση μπορούν να επιμηκύνουν το προσδόκιμο ζωής. Διότι τελικά ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την υγεία είναι η άγνοια και όσα πολλές φορές θεωρούμε… αυτονόητα.