Υπάρχουν δύο τρόποι να θυμάσαι ένα Μουντιάλ: είτε από το γκολ στο 90’, είτε από το τι συνέβαινε όταν η μπάλα έβγαινε άουτ. Το νέο βιβλίο του Νίκου Μποζιονέλου ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία – και δεν ζητά άδεια από κανέναν για να το κάνει.
Το «Μουντιάλ εμπιστευτικό» δεν είναι άλλο ένα ποδοσφαιρικό ανάγνωσμα για νοσταλγούς των άλμπουμ, των Panini και των στατιστικών. Είναι ένα ταξίδι 640 σελίδων σε ένα παράλληλο σύμπαν, εκεί όπου το ποδόσφαιρο δεν είναι απλώς παιχνίδι αλλά εργαλείο. Πολιτικό, οικονομικό, επικοινωνιακό. Εκεί που το σκορ δεν λέει όλη την αλήθεια.
Ο συγγραφέας ξεκινά από εκεί που ξεκινούν όλα: όχι από μια παιδική ανάμνηση. Αλλά από το 1930 στην Ουρουγουάη και καταλήγει στο σήμερα. Ένα ταξίδι 96 ετών.
Και όσο προχωρά η αφήγηση, το παιχνίδι αλλάζει. Το Μουντιάλ από τηλεοπτικό γεγονός γίνεται παγκόσμια βιομηχανία. Τα δικαιώματα εκτοξεύονται, τα εισιτήρια γίνονται απλησίαστα και το τουρνουά αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με οικονομικό project παρά με ποδοσφαιρική γιορτή. Και κάπου εκεί μπαίνει στο κάδρο η μεγάλη αλήθεια: τίποτα από αυτά δεν είναι τυχαίο.
Το δάσος πίσω από το γήπεδο
Ο «Μουντιάλ εμπιστευτικό» δεν ενδιαφέρεται να σου θυμίσει ποιος σήκωσε το τρόπαιο. Αυτό μπορείς να το βρεις σε τρία δευτερόλεπτα γκουγκλάροντας. Εκεί που επιμένει είναι στο «γιατί».
Γιατί διοργανώσεις δόθηκαν εκεί που δόθηκαν. Γιατί ομάδες έλειψαν. Γιατί κάποιες νίκες έμοιαζαν… υπερβολικά βολικές. Και κυρίως, γιατί σχεδόν κάθε αυταρχικό καθεστώς στην ιστορία βρήκε έναν τρόπο να παίξει μπάλα – ακόμα κι αν δεν είχε ομάδα.
Από τον 1930 έως τη σύγχρονη εποχή, το βιβλίο στήνει ένα παζλ όπου το ποδόσφαιρο λειτουργεί ως βιτρίνα. Άλλοτε για προπαγάνδα, άλλοτε για «ξέπλυμα», άλλοτε απλώς για να αποσπά την προσοχή. Panem et circenses, σε μοντέρνα εκδοχή.
Η Οδύσσεια του… καταστρώματος, το Μουντιάλ του Μουσολίνι, η δωροδοκία με χρώμα ελληνικό, ο Αυστριακός που τιμώρησε τον Χίτλερ, ο άπατρις γκολτζής που ένιωθε τύψεις, το χαμένο ταξίδι της Ινδίας, ο 14χρονος που μίσησαν οι Ισπανοί, ο παράλογος απομονωτισμός της Αργεντινής, το ηθικό τείχος της Σουηδίας, ο σοβιετικός «Πελέ», η βιτρίνα του Σαλαζάρ, ο κομμουνιστής που έστησε την ωραιότερη ομάδα όλων των εποχών, ο αποτροπιασμός του Ζαΐρ, ένα ολάκερο Παγκόσμιο Κύπελλο βουτηγμένο στο αίμα και ο εμφύλιος της Γιουγκοσλαβίας στα ιταλικά γήπεδα είναι μερικά από τα συνολικά 71 κεφάλαια.
Και το καθένα και μια μικρή αποκάλυψη. Όχι απαραίτητα άγνωστη – αλλά σίγουρα όχι όπως την έχεις συνηθίσει.
Ιστορίες για χαμένες συμμετοχές, πολιτικές παρεμβάσεις, ποδοσφαιριστές που έγιναν σύμβολα χωρίς να το θέλουν και διοργανώσεις που γράφτηκαν στην ιστορία για λάθος λόγους. Με λεπτομέρεια, τεκμηρίωση και – κυρίως – χωρίς διάθεση ωραιοποίησης.
Γιατί αν κάτι ξεκαθαρίζει από τις πρώτες σελίδες, είναι ότι το βιβλίο δεν ήρθε να χαϊδέψει αυτιά. Ήρθε να βάλει ερωτήσεις. Και μερικές από αυτές δεν έχουν και πολύ βολικές απαντήσεις.
Όταν το ποδόσφαιρο σταματά να είναι «μόνο ποδόσφαιρο»
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι καν οι αποκαλύψεις. Είναι η οπτική. Εκείνη η εμμονή – σχεδόν «βίτσιο», όπως το λέει και ο ίδιος – να συνδέεται κάθε ποδοσφαιρική στιγμή με κάτι μεγαλύτερο. Ένα ματς δεν είναι απλώς ένα ματς. Είναι ιστορία, πολιτική, συγκυρία. Είναι ένα κομμάτι ενός παζλ που, αν δεν το δεις ολόκληρο, θα νομίζεις πάντα ότι βλέπεις το παιχνίδι.
Spoiler: δεν το βλέπεις.
Αν αγαπάς το ποδόσφαιρο, αυτό το βιβλίο ίσως σε χαλάσει λίγο. Και αυτό είναι καλό. Θα σε βγάλει από τη βολική θέση του θεατή και θα σε αναγκάσει να δεις τι υπάρχει πίσω από την κουρτίνα. Χωρίς φανφάρες, χωρίς διδακτισμό, αλλά με εκείνη την ενοχλητική ακρίβεια που έχουν οι καλές δημοσιογραφικές έρευνες.
Το «Μουντιάλ εμπιστευτικό» κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Historical Quest και είναι ήδη διαθέσιμο σε βιβλιοπωλεία και ηλεκτρονικά. Το αν θα το διαβάσεις σαν ποδοσφαιρικό βιβλίο ή σαν πολιτικό ή γεωπολιτικό, είναι δική σου υπόθεση.
Η αλήθεια είναι ότι μάλλον είναι και τα δύο.