Το θυμηθήκαμε με πολύ δυσάρεστη αφορμή – αν και δεν θα έπρεπε να το λησμονούμε ποτέ. Το θάνατο της Μαρζάν Σατραπί, σε ηλικία μόλις 56 ετών. Της σπουδαίας αυτής καλλιτέχνιδας που μέσα από τα δικά της προσωπικά και τραγικά σε μεγάλο βαθμό βιώματα δημιούργησε το αριστουργηματικό Persepolis. Πρώτα ως graphic novel και μετά ως ταινία, την οποία και βρίσκουμε στο Cinobo.
Αν και το να την αποκαλέσεις ταινία δεν είναι ακριβής περιγραφή, μοιάζει κάπως αδύναμος ο όρος. Περισσότερο εμπειρία είναι, τόσο υπερβατική μα και συνάμα ρεαλιστική που μια φορά να συναντηθείς μαζί της δεν την ξεχνάς ποτέ. Δεν το λέμε συχνά τόσο ωμά, αλλά εδώ θα κάνουμε μια εξαίρεση: Το Persepolis είναι κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να δεις. Ένας ύμνος για την ελευθερία, για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Κάτι που γεννά έντονα συναισθήματα καθόλη τη διάρκεια του. Αυτό είναι (η) τέχνη…
Στην ουσία έχουμε να κάνουμε με την αυτοβιογραφία της Σατραπί. Για το πώς άλλαξε η ζωή της μέσα από την κοσμογονική μετατροπή που σημειώθηκε στην πατρίδα της, το Ιράν. Πώς δηλαδή ένα δυτικότροπο με ελεύθερη σκέψη κράτος, μεταλλάχθηκε βίαια σε ένα σκοταδιστικό, θεοκρατικό εφιάλτη. Με την πτώση του Σάχη και την άνοδο στην εξουσία των Φονταμενταλιστών, το 1979.
Η Σατραπί ήταν τότε 9 ετών. Μικρό παιδί. Που αναγκάστηκε όμως να μεγαλώσει γρήγορα με όσα συνέβαιναν δίπλα της, βλέποντας επίσης δικούς της ανθρώπους να «εξαφανίζονται» από το ισλαμικό καθεστώς επειδή έκαναν το «έγκλημα» να δηλώνουν προοδευτικοί και αριστεροί.
Φτάνοντας στην εφηβεία, το αίμα της έβραζε, δεν άντεχε τη βίαιη και παράλογη καταπάτηση των ελευθεριών της. Φοβούμενοι για την ασφάλεια της, οι γονείς της την έστειλαν στην Ευρώπη, στην Αυστρία συγκεκριμένα. Δεν τα βρήκε όμως εκεί όπως θα περίμενε τα πράγματα, καθόλου. Ένας άλλου τύπου εφιάλτης την περίμενε, με άξονες το ρατσισμό και τη μοναξιά.
Δεν είχε καν σπίτι να μείνει κάποια στιγμή και έτσι με μισή καρδιά, γύρισε στο Ιράν. Με σκοπό να σπουδάσει καλές τέχνες. Μόνο που δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί σε ένα περιβάλλον που δεν δίνει καμία αξία στις γυναίκες, που τις καταπιέζει στο μέγιστο βαθμό. Κάποια στιγμή παντρεύτηκε, αλλά δεν ήταν για πολύ. Σύντομα πήρε την πιο δύσκολη αλλά και καθοριστική απόφασή της: Φεύγοντας, οριστικά, για τη Γαλλία. Όπου βρήκε ένα νέο σπίτι, μια καινούρια πατρίδα.
Το Persepolis έχει μια πολύ ιδιαίτερη δύναμη ως έργο τέχνης. Μέσα από μια μοναδική οπτική σου μαθαίνει πάρα πολλά για την ιστορία του Ιράν, για παράδειγμα αντιλαμβάνεσαι πως εκεί ζουν και προοδευτικοί άνθρωποι που «πονάνε» για την κατάσταση που βρίσκεται η χώρα τους. Είναι ιδιοφυής ο τρόπος που καταργούνται τα στερεότυπα. Με μια μοναδική αισθητική ως εικόνα, αφού στην ουσία είναι σαν να παρακολουθείς ένα κινούμενο graphic novel. Παρά το βαρύ θέμα, δεν λείπουν οι αστείες στιγμές, έτσι είναι, το χιούμορ γίνεται συχνά όπλο και άμυνα.
Στην ουσία πάντως, μπορείς να ταυτιστείς με την ιστορία όποιος και να ‘σαι, όπου και να ‘σαι. Ένα ταξίδι ενηλικίωσης με στάσεις διάφορα σημεία που νιώθεις ξένος, διαφορετικός ή να μην σε χωράει ο τόπος, πολύ πιθανό να βρεις κάπου εκεί τον εαυτό σου. Γι’ αυτό και είμαστε τόσο… παρεμβατικοί, ζητώντας σου να μην χάσεις το Persepolis αν τυχόν δεν έχουν συναντηθεί οι δρόμοι σου μαζί του σε αυτά τα κοντά 20 χρόνια που υπάρχει ως ταινία. Μπες Cinobo… χθες. Και ως φόρο τιμής στην πρόωρα χαμένη Σατραπί…