Υπάρχει μια ηλικία που πιστεύεις ότι οι φίλοι σου θα είναι εκεί για πάντα. Δεν έχεις σκεφτεί ιδιαίτερα κάποιο διαφορετικό σενάρο, απλώς επειδή δεν μπορείς να φανταστείς κάτι διαφορετικό. Θα πίνετε μια ζωή μπύρες ξέγνοιαστα, θα αράζετε στα ίδια μέρη, θα λέτε τις ίδιες ιστορίες και οι εσωτερικές σας συνεννοήσεις θα μείνουν πάντα αναλλοίωτες. Και μετά… μεγαλώνεις.
Οι «Απόντες» του Νίκου Γραμματικού, που γυρίστηκαν το 1996, είναι μια ταινία ακριβώς γι’ αυτή τη στιγμή. Για αυτό το απροσδιόριστο σημείο όπου το «εμείς» μιας παιδικής παρέας που έχει ξεμείνει ως τέτοια από τα σχολικά της χρόνια, αρχίζει να γίνεται μια συλλογή από μεμονωμένα «εγώ».
Έξι παιδικοί φίλοι από τη Σαλαμίνα, το μέρος που ο ίδιος ο Γραμματικός έχει μεγαλώσει (η ταινία εξόφθαλμα κουβαλάει πολλά αυτοβιωματικά του στοιχεία) μεγαλώνουν μαζί χρόνο με τον χρόνο μέχρι που… αυτό το «μαζί» παύει να ισχύει σταδιακά. Η ταινία ξεκινάει το καλοκαίρι του 1987, όταν η Ελλάδα του Γκάλη πανηγυρίζει το Ευρωμπάσκετ και ολοκληρώνεται το 1994, όταν μια άλλη Εθνική, αυτή του ποδοσφαίρου, προσγειώνεται απότομα στο Μουντιάλ της Αμερικής, δυο συμβολικά σημεία των αγοριών που μεγάλωσαν εκείνα τα χρόνια και η σταδιακή εξέλιξη μιας παρέας που αλλάζει μέσα σε αυτή τη συνθήκη. Στο μεταξύ, όμως, δεν αλλάζουν μόνο εκείνοι αλλά και η χώρα γύρω τους.
Δουλειές, έρωτες, απογοητεύσεις, φιλοδοξίες, συμβιβασμοί: ο καθένας παίρνει σιγά-σιγά τον δρόμο του στις νέες εποχές και η παλιά βεβαιότητα ότι «η παρέα είναι πάνω απ’ όλα» αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με ανάμνηση παρά με πραγματικότητα. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη δύναμη των «Απόντων». Χωρίς κάποιο τρομερό σεναριακό τέχνασμα η ταινία παρακολουθεί απλά τον χρόνο να κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: να περνά.
Με ζωντανούς διαλόγους, εξαιρετικές ερμηνείες και μια σκηνοθεσία πυκνή, διακριτικά συμβολική και ταυτόχρονα απλή, ο Γραμματικός καταφέρνει να κινηματογραφήσει τη φθορά μιας φιλίας χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα ένας μεγάλος καβγάς για να τη διαλύσει.
Ίσως και αυτός είναι ο λόγος που η ταινία μεγάλωσε τόσο όμορφα μέσα στον χρόνο. Το 1996 μπορούσε κάποιος να τη δει ως την ιστορία έξι συγκεκριμένων τύπων στη Σαλαμίνα. Τριάντα χρόνια αργότερα, είναι πολύ πιο δύσκολο να την παρακολουθήσεις χωρίς να βάλεις μέσα στο κάδρο τους δικούς σου ανθρώπους. Εκείνον που έφυγε στο εξωτερικό, εκείνον που παντρεύτηκε και χάθηκε, εκείνον με τον οποίο κάποτε μιλούσες κάθε μέρα και τώρα ανταλλάσσετε ευχές στα γενέθλια μια στις τόσες.
Οι «Απόντες» δεν είναι τελικά μια ταινία για όσους λείπουν. Είναι μια ταινία για εκείνους που κάποτε ήταν τόσο πολύ παρόντες στη ζωή μας, ώστε ένα κομμάτι τους αρνείται ακόμη να φύγει. Και ίσως γι’ αυτό, τόσα χρόνια μετά, εξακολουθεί να βρίσκει καινούργιους θεατές που στο τέλος βλέπουν τους τίτλους να πέφτουν και μένουν για λίγο σιωπηλοί. Γιατί κάπου μέσα σε εκείνη την παρέα αναγνώρισαν τη δική τους.
Οι «Απόντες» είναι διαθέσιμοι στο Cinobo και με το καλοκαιράκι να διανύει τις τελευταίες του μέρες, μια θέασή τους είναι ό,τι πρέπει για την μελαγχολία της συνθήκης…