Διαβάζοντας το οπισθόφυλλο, έχουμε, στην πρώτη κιόλας σειρά, την καλύτερη περιγραφή του τι μας περιμένει ως εμπειρία: «Ένα από τα γνωστόστερα άγνωστα διαμάντια της παγκόσμιας λογοτεχνίας». Ως προς το χαρακτηρισμό «διαμάντι» δεν θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε περισσότερο. Το «Στόμα Γεμάτο Χώμα», του Μπράνιμιρ Στσεπάνοβιτς, είναι ένα σπάνιο όσο και πολύτιμο βιβλίο, από αυτά που διαβάζοντάς το, θυμάσαι όλα αυτά που σε έκαναν να βάλεις την ανάγνωση στη ζωή σου, να το απολαμβάνεις πέρα ως πέρα.
Κάθε λέξη έχει νόημα. Κάθε πρόταση είναι ένα ταξίδι. Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ένας άνθρωπος που μόλις έχει μάθει το χειρότερο δυνατό νέο: Δεν του μένει παρά ελάχιστος χρόνος ζωής, 3 μήνες συγκεκριμένα. Με το που το πληροφορείται παίρνει την απόφαση να επιστρέψει στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Μαυροβούνιο. Παρότι έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που το εγκατέλειψε, παρότι δεν έχει εκεί κανέναν να τον περιμένει και να τον νοιάζεται.
Τον βρίσκουμε στο τρένο, να παλεύει να διαχειριστεί το σοκ. Μόνος του, χαμένος στις σκέψεις, στο σκοτάδι του. Όμως κάποια στιγμή λυγίζει. Δεν αντέχει το σαματά, τις μυρωδιές των άλλων επιβατών, τον πυκνώνει η απελπισία και αυθόρμητα κατεβαίνει στον πρώτο σταθμό που βρίσκει. Δεν θέλει να βλέπει άνθρωπο. Βάζει προορισμό το παρακείμενο βουνό, επιζητώντας την αυτοκτονία ως λύτρωση.
Όμως εκεί τον περιμένει μια έκπληξη. Το βλέμμα του διασταυρώνεται με δύο κυνηγούς που έχουν κατασκηνώσει στην περιοχή. Στην αρχή παγώνει. Και μετά αρχίζει να τρέχει, μακριά τους. Να όμως που συμβαίνει το παράταιρο: Αυτοί τον ακολουθούν! Τρέχοντας επίσης, έχοντας θορυβηθεί, ειδικά ο ένας από τους δύο, από την αναπάντεχη αντίδραση του, από το ότι δεν τήρησε τον άγραφο κανόνα του να χαιρετάς όποιον πετυχαίνεις σε «ερημιές». Κι έτσι ξεκινάει μια καταδίωξη που στην πορεία της αποκτάει κι άλλους (αντί)ήρωες και η πλοκή αρχίζει να πηγαίνει για τα καλά σε αναπάντεχα μονοπάτια και εμείς, ως αναγνώστες, καλούμαστε κατά κάποιο τρόπο να διαλέξουμε στρατόπεδο.
Ένα πολύτιμο βιβλίο, ένα μοναδικό και τολμηρό ανάγνωσμα
Όλο αυτό το εισπράττουμε μέσα από ένα ωραίο και έντεχνο τρικ που μας διευκολύνει πολύ στο να μπούμε μέσα στην ιστορία – όχι πως είναι δύσκολο πάντως, το κείμενο έχει μια μαγεία που σε τραβάει σαν μαγνήτης με το καλημέρα. Η μια αφήγηση, αυτή του μελλοθάνατου, προσεγγίζεται σε τρίτο πρόσωπο και με πλάγια γραμματοσείρα. Ενώ αυτή των κυνηγών είναι σε πρώτο πρόσωπο. Δύο παράλληλες ιστορίες που γίνονται μία σε κάτι που καταλήγει βαθιά αλληγορικό, μα κυρίως τόσο δυνατό και ρέων ως νόημα και εικόνες.
Είναι εντυπωσιακό αυτό το βιβλίο και νιώθουμε πως αυτό είναι ως και understatement. Γραμμένο το μακρινό 1974, έχει πάρει μια δεύτερη ζωή τα τελευταία χρόνια, καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι το ανακαλύπτουν και το βάζουν στην καρδιά τους. Αρχίζει έτσι να μπαίνει στην κατηγορία «κλασικό». Στη χώρα μας βρίσκεται στην 4η έκδοσή του την τελευταία 2ετία και έχει γίνει αντικείμενο μεγάλης συζήτησης στην κοινότητα των «βιβλιοφάγων» που πάντα σπεύδουν να μοιράζονται αυτά που τους αρέσουν.
Εμείς σου προτείνουμε το εξής. Μπες στο δωμάτιο σου, άσε το κινητό σου τηλέφωνο στο σαλόνι, δεν θα πάθει(ς) τίποτα, για λίγο θα ‘ναι. Και ξεκίνα να διαβάζεις το «Στόμα Γεμάτο Χώμα». Δίχως περισπασμούς, όπως παλιά, πριν πλακώσουν τα smartphones και τα social media και κάνουν το μυαλό μας πουρέ, καθιστώντας δύσκολο να συγκεντρωθούμε σε κάτι για περισσότερο από λίγα λεπτά. Το κείμενο του Στσεπάνοβιτς γρήγορα θα σε κάνει να αποζητάς κάθε λέξη σαν διψασμένος στη Σαχάρα που πέτυχε όαση μπροστά του.
Ούτε καν 100 σελίδες δεν είναι, λίγο πάνω από 90 για την ακρίβεια. Δεν σου ζητάει δηλαδή πολύ από το χρόνο σου. Στην πραγματικότητα, αν δημιουργήσεις τις κατάλληλες συνθήκες θα το έχεις τελειώσει σε ένα απόγευμα. Μια εξαιρετική (χρονική) επένδυση για κάτι που θα σε ακολουθεί για πάντα. Συμβαίνει όταν η λογοτεχνία γίνεται καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής, όταν βρίσκει τις λέξεις να αφηγηθεί όσα φοβόμαστε να πούμε ή να παραδεχτούμε. Όταν βρίσκει την τόλμη να θέσει τα πιο δύσκολα ερωτήματα για τη ζωή και τα βαθύτερα νοήματά της.