Δεν το γνωρίζαμε πως υπήρχε σωσμένο φωτογραφικό υλικό από τη μαύρη εκείνη ημέρα. Αυτό έκανε την ανακάλυψη ακόμα πιο συγκλονιστική. Το ότι δηλαδή στο φως της δημοσιότητας ήρθαν καρέ από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων αντιστασιακών από τους Ναζί, την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή. Ναι, 82 ολόκληρα χρόνια μετά…
Το πόσο γενναία αυτοί οι άνθρωποι βαδίζουν προς το θάνατο, μερικοί φαίνεται μάλιστα λες και τραγουδάνε! Η καθαρότητα στο βλέμμα τους και το άηχο αλλά τόσο θορυβώδες σήμα που εκπέμπουν, ότι γνωρίζουν πως βρίσκονται στη σωστή πλευρά της ιστορίας. Όλα αυτά δεν μπορεί παρά να μας κάνουν να ανατριχιάζουμε σύγκορμοι. Εάν μπορεί να πει κανείς πως μια θυσία έχει αξία, αυτήν την περίπτωση θα προτάσσαμε.
Στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, λίγους μόλις μήνες πριν από το τέλος της Κατοχής, η ναζιστική βαρβαρότητα και θηριωδία δεν τρόμαξε 200 κρατούμενους των φυλακών Χαϊδαρίου. Ήταν κομμουνιστές που βρισκόντουσαν ήδη στη φυλακή από την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά. Οι ελληνικές αρχές τους παρέδωσαν μετέπειτα στους Γερμανούς κατακτητές.
Εκτελέστηκαν ως αντίποινα για το θάνατο ενός στρατηγού και τριών αξιωματικών του γερμανικού στρατού στους Μολάους της Λακωνίας, ως αποτέλεσμα επίθεσης Ελλήνων ανταρτών. Μία ημέρα πριν την εκτέλεση, στον ελληνικό Τύπο δημοσιεύεται η μακάβρια ανακοίνωση των κατακτητών για το τι επρόκειτο να συμβεί. Ψυχρά, κυνικά, απάνθρωπα. Κατ’ εικόνα των Ναζί.
«Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:
- Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1.5.1944.
- Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάοι προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων.
Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος».
Βλέποντας αυτές τις φωτογραφίες, οι συγκλονιστικοί στίχοι του Νίκου Καββαδία από το Federico Garcia Lorca, που μελοποίησε μοναδικά ο Θάνος Μικρούτσικος και ερμήνευσαν ανατριχιαστικά οι Γιάννης Κούτρας (στον Σταυρό του Νότου) και Βασίλης Παπακωνσταντίνου (στις Γραμμές των Οριζόντων) μας ήρθαν ευθύς αμέσως, στο μυαλό:
«Στον τοίχο της Καισαριανής μάς φέραν από πίσω κ’ ίσα έν’ αντρίκιο ανάστημα ψηλώσαν το σωρό».
Είναι χρέος όλων μας αυτή η θυσία να μην ξεχαστεί. Να μην μπει επίσης σε ιδεολογικές διαμάχες και ατέρμονες συζητήσεις. Οι 200 αψήφησαν το θάνατο γιατί αγαπούσαν την ελευθερία, γιατί αποκήρυτταν μετά βδελυγμίας το φασισμό. Κι αυτό είναι που πρέπει να κρατήσουμε. Κρατώντας ζωντανή τη μνήμη τους, κοιτώντας από την πλευρά που πρέπει αυτές τις φωτογραφίες που τόσο αναπάντεχα και ανέλπιστα ήρθαν στο φως.