Δεν είναι απλώς μια ακόμα ταινία το Τελευταίο Σημείωμα – διαθέσιμη στο Cinobo. Μάθημα είναι. Ιστορίας, ζωής. Εκπέμπει τόσο ισχυρό μήνυμα ώστε αν είχαμε τη δύναμη, θα προτείναμε να συμπεριληφθεί στη σχολική ύλη. Η δύναμη της εικόνας ως πηγή γνώσης. Για μια στιγμή στην πορεία αυτής της χώρας που όλοι πρέπει να γνωρίζουν τι έγινε. Για το πώς 200 άνθρωποι αντίκρισαν κατάματα το θάνατο χωρίς να φοβούνται, στην Καισαριανή. Όχι επειδή ήθελαν να πεθάνουν. Αλλά επειδή ένιωθαν πως η θυσία τους είχε νόημα γι’ αυτούς που άφηναν πίσω τους, για τις μελλοντικές γενιές. Επειδή ήξεραν πως είχαν το δίκιο με το μέρος τους.
Ο Παντελής Βούλγαρης, δημιουργός των μεγάλων και αγαπημένων από τον κόσμο κινηματογραφικών επιτυχιών Μικρά Αγγλία, Νύφες, Ψυχή Βαθιά, Η Φανέλα με το 9, Πέτρινα Χρόνια, σε συνεργασία με την σπουδαία Ιωάννα Καρυστιάνη που υπογράφει το σενάριο, έστρεψε αριστουργηματικά το βλέμμα του στην Πρωτομαγιά του 1944. Τη μαύρη εκείνη μέρα δηλαδή που 200 Έλληνες αντιστασιακοί στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα από τους Γερμανούς ως αντίποινα για το θάνατο του Γερμανού Υποστράτηγου Φραντς Κρεχ κοντά στους Μολάους, λίγες μέρες νωρίτερα.
Κι είναι λες και ο μεγάλος Έλληνας σκηνοθέτης ήταν παρών όταν συνέβησαν τα γεγονότα στην Καισαριανή. Ο τρόπος που η κάμερα του αποτυπώνει την εποχή, τις σκέψεις και τα συναισθήματα των ανθρώπων. Η αισθητική που διαπερνά κάθε πλάνο. Η αναπαράσταση της εποχής, των τοπίων. Κοντά 2 ώρες είσαι κολλημένος με τα μάτια στην οθόνη, χωρίς να πάρεις χαμπάρι πώς πέρασε ο χρόνος. Αν σου έλεγαν πως πέρασαν μόνο 10 λεπτά, θα το πίστευες…
Κι επειδή μια ταινία θέλει πρωταγωνιστές για να λειτουργήσει, ο Βούλγαρης ρίχνει το μεγαλύτερο βάρος στην ιστορία του Ναπολέοντα Σουκατζίδη – χωρίς πάντως να μειώνει τους άλλους. Του κρατούμενου που εκτελούσε χρέη διερμηνέα του Γερμανού διοικητή του στρατοπέδου του Χαϊδαρίου, Καρλ Φίσερ.
Θα μπορούσε να είχε γλιτώσει. Του δόθηκε αυτή η ευκαιρία να σώσει τη ζωή του. Αρνήθηκε όταν του διευκρίνισαν πως αυτό θα μπορούσε να συμβεί μόνο με ανταλλαγή. Ότι δηλαδή κάποιος άλλος έπρεπε να πάρει τη θέση του. Η συνείδησή του δεν του επέτρεψε να πει το «ναι» παρότι, ανθρώπινο είναι, η καρδιά του βασανίστηκε επί μακρόν πριν πάρει την οριστική του απόφαση. Προτίμησε τελικά να πεθάνει παρά να ζει με αυτό το βάρος.
Είναι ένα διαμάντι του ελληνικού σινεμά το Τελευταίο Σημείωμα. Από το πρώτο πλάνο, με το βουβό, ασπρόμαυρο πόνο της ταφής. Ως το τελευταίο. Βήμα βήμα, μια στιγμή της ελληνικής ιστορίας, στην Καισαριανή, που σε κάνει να ανατριχιάζεις σύγκορμος. Ειδικά σε εκείνη τη συγκλονιστική σκηνή του χορού, το βράδυ πριν από την εκτέλεση. Οι μελλοθάνατοι γλεντούν, χορεύουν και να τραγουδούν σκοπούς από τις ιδιαίτερες πατρίδες τους, καθώς φορούν τα καλά τους για να «φύγουμε όμορφοι», όπως ένας εξ αυτών να λέει.
Κοιτώντας τις φωτογραφίες των 200 που ήρθαν πρόσφατα και εντελώς ανέλπιστα στο φως, βλέποντας μετά την ταινία, είναι λες και ο Παντελής Βούλγαρης γνώριζε εκ των προτέρων την ύπαρξη αυτού του υλικού που τόση συζήτηση έχει προκαλέσει αυτές τις ημέρες. Τόσο πολύ πιστά μεταφέρει αυτή τη γενναιότητα και τη δύναμη ψυχής που εκπέμπουν οι φωτό.
Σεβασμός, αλήθεια και γνώση του αντικειμένου. Στο Cinobo δεν σε περιμένει απλώς μια εξαιρετική ταινία με εξαιρετικές ερμηνείες όπως του Ανδρέα Κωνσταντίνου στο ρόλο του Σουκατζίδη (βραβεύτηκε άλλωστε γι’ αυτό). Σε περιμένει μια ταινία που σαν την τελειώσεις δεν θα είσαι ο ίδιος ακριβώς άνθρωπος με αυτόν που ήσουν όταν την ξεκίνησες. Είναι ένα έργο πέρα από ιδεολογίες, πέρα από συμβιβασμούς. Είναι ένας φόρος τιμής σε ανθρώπους που πίστεψαν και αγωνίστηκαν για ένα καλύτερο αύριο, βάζοντας το «εγώ» κάτω από το «εμείς».