Το μόνο σίγουρο, από την πρώτη στιγμή που μαθεύτηκε πως ο Κρίστοφερ Νόλαν θα μετέφερε στη μεγάλη οθόνη την Οδύσσεια, ήταν πως θα γινόταν… χαμός. Η επικών διαστάσεων αναμέτρηση του Βρετανού σκηνοθέτη με ένα από τα πιο λαμπρά ανθρώπινα δημιουργήματα, με τέτοιο ειδικό και ιστορικό βάρος, δεν θα μπορούσε παρά να προκαλέσει διαφόρων ειδών πολώσεις και αντιδράσεις.
Πολλοί περίμεναν στη γωνία τον Νόλαν για να του τα χώσουν. Βασικά πολλοί… δεν περίμεναν καν. Αναφερόμαστε στην επιλογή να είναι μαύρη η ηθοποιός που παίζει την Ωραία Ελένη (Λουπίτα Νιόνγκο) και προξένησε (και) οργή πολύ πριν την πρεμιέρα. Άλλοι έκαναν, ορθώς, περισσότερο υπομονή. Θέλοντας πρώτα να δουν ολοκληρωμένο το έργο, ώστε να μπορούν να σχηματίσουν πλήρη και εμπεριστατωμένη άποψη.
Και να λοιπόν πως προκύπτει μια δικαιολογημένη κριτική, κάτι που προκάλεσε σε πολύ κόσμο άσχημη εντύπωση. Η απουσία από την ταινία του πιο γνωστού αστείου της Οδύσσειας – ναι ήταν και χιουμορίστας ο Όμηρος (αν ήταν ένας και δεν ήταν πολλοί συγγραφείς, που σε βάθος ετών πρόσθεσαν ο καθείς το δικό του λιθαράκι στο έπος): Στο λογοπαίγνιο με τον Κανένα. Στην ομηρική αφήγηση, ο Οδυσσέας συστήνεται στον Πολύφημο με το όνομα «Οὖτις», δηλαδή «Κανένας». Μεθάει τον Κύκλωπα και μετά τον τυφλώνει. Όταν εκείνος ξυπνά και καλεί σε βοήθεια, οι υπόλοιποι δικοί του τον αγνοούν, καθώς φωνάζει ότι τον τύφλωσε ο «Κανένας», όποτε η απόδραση γίνεται πράξη…
Πώς δικαιολογήθηκε ο Νόλαν
Μιλώντας στo The Daily Show του Τζον Στιούαρτ, ο Κρίστοφερ Νόλαν δήλωσε πως ήθελε πολύ να συμπεριλάβει το συγκεκριμένο σκηνικό στην ταινία του. Μα, όπως υποστήριξε, «προσπάθησα, αλλά δεν γινόταν». Το πρόβλημα, είπε, είναι πως πρόκειται για λογοπαίγνιο και ότι στη μετάφραση χάνει. Δεν αποδίδεται σωστά, δεν λειτουργεί το ίδιο με το πρωτότυπο. Για να καταλάβαινε ο (μέσος) θεατής τι θέλει να πει ο ποιητής θα έπρεπε να παραγίνει επεξηγηματικό και τεχνητό, άρα να χάσει όλο του το νόημα, όλη του τη γοητεία.
Τώρα αυτό λέει ο Νόλαν. Το αν κάποιος συμφωνεί ή όχι μαζί του, είναι άλλο θέμα. Αυτοί άλλωστε που «βράζουν» επειδή θεωρούν πως διαστρέβλωσε την Οδύσσεια κόβοντάς την και ράβοντάς την στα μέτρα του, δεν θα πειστούν από την εξήγησή του. Θα πουν πως δεν προσπάθησε αρκετά και ότι υπήρχαν τρόποι, αν πραγματικά ήθελε, για να συμπεριλάβει τον «Κανένα».
Για τον επιπρόσθετο λόγο πως δεν είναι απλά κομμάτι της ιστορίας, αλλά ένα από τα γεγονότα που δείχνουν ακριβώς το πόσο ευφυής ήταν ο Οδυσσέας, παρόμοιο με το Δούρειο Ίππο ως τέχνασμα. Και μην ξεχνάμε βέβαια πως όταν είχε πλέον ξανοιχτεί στη θάλασσα, θέλοντας να καρπωθεί τη δόξα για την επιτυχία του και δείχνοντας αλαζονεία, αποκάλυψε στον έξαλλο Πολύφημο το αληθινό του όνομα…
Μόνο που αυτό γύρισε εις βάρος του – η περίφημη «ύβρις» των αρχαίων Ελλήνων. Ο Κύκλωπας είπε στον πατέρα του, τον Ποσειδώνα, ποιος τον τύφλωσε και ο θεός της θάλασσας καταδίκασε τον Οδυσσέα σε 10 χρόνια βασανιστικών περιπλανήσεων, στέλνοντας θύελλες που κατέστρεψαν τα πλοία του και οδήγησαν στο θάνατο όλων των συντρόφων του. Με έναν βαθύ και συμβολικό τρόπο, ο Οδυσσέας έγινε ξανά τρόπον τινά ο «Κανένας» όταν επέστρεψε εν τέλει στην Ιθάκη και μεταμορφώθηκε σε ζητιάνο. Αυτή τη φορά είχε τη σύνεση να περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να αποκαλυφθεί. Είχε πάθει, είχε μάθει (με το σκληρό τρόπο)…
Κατανοούμε συνεπώς πως δεν είναι μια υποσημείωση της ιστορίας, αλλά κάτι το κομβικό. Από την άλλη, σεβόμαστε και αυτό που λέει ο Νόλαν. Ότι το δοκίμασε δηλαδή και δεν του βγήκε. Απλά παραμένει «φάουλ», κακά τα ψέματα. Σε κάθε περίπτωση, εμείς κρατάμε πως ο κόσμος συρρέει στα σινεμά, θερινά και μη, για να δει την ταινία κι αυτό είναι δεν είναι ασήμαντο. Κι αν αρέσει ή όχι, είναι δευτερεύον. Το σημαντικότερο είναι πως επαναφέρει την Οδύσσεια σε γκρο πλαν παγκοσμίως και (θα) κάνει πολλούς να στρέψουν το βλέμμα και την προσοχή τους στο πρωτότυπο, να μελετήσουν ένα από τα μεγαλύτερα έργα της ανθρώπινης διανόησης.