Η πρόσφατη αποκάλυψη φωτογραφικού υλικού από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή από τους Ναζί, την Πρωτομαγιά του 1944, αποτέλεσε αφορμή για να «αναβιώσει» μια από τις πλέον συγκλονιστικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας. Παράλληλα, αποδείχθηκε ξανά πως ως έθνος δεν έχουμε ακόμα ξεπεράσει τις πληγές εκείνης της περιόδου, αλλά ας μην το αναλύσουμε περαιτέρω…
Θέλουμε, τουλάχιστον στις γραμμές που ακολουθούν, να μείνουμε σε αυτά που πραγματικά φωτίζουν το παρελθόν και ακόμα λάμπουν στο παρόν. Όπως το παράδειγμα γενναιότητας, αξιοπρέπειας και τιμής που κόμισε με τη συμπεριφορά του και τη στάση του, ο Ναπολέων Σουκατζίδης. Αν έχεις δει το εξαιρετικό Το Τελευταίο Σημείωμα του Παντελή Βούλγαρη (μπορείς να την βρεις στο Cinobo), τότε ξέρεις ακριβώς ποιος είναι, σε αυτόν κάνει focus ο Έλληνας σκηνοθέτης για τις ανάγκες της ταινίας του.
Εάν όμως δεν γνωρίζεις, τότε πραγματικά αξίζει απόλυτα να διαβάσεις και να μάθεις για έναν άνθρωπο που βάδισε, στη διάρκεια της σύντομης ζωής του, με απόλυτο σεβασμό στις αξίες και στα ιδανικά του. Τα υπηρέτησε μέχρι τελευταίας ρανίδας του αίματός του. Αψηφώντας το θάνατο, παραδίδοντας μαθήματα ήθους και συνέπειας.
Όταν οι Γερμανοί, τυφλοί από οργή, αποφάσισαν σε αντίποινα για το θάνατο του Υποστράτηγου Φραντς Κρεχ, σε ενέδρα που είχαν στήσει Έλληνες αντάρτες, κοντά στους Μολάους, να εκτελέσουν 200 κρατούμενους, ο Ναπολέων Σουκατζίδης θα μπορούσε να είχε γλιτώσει.
Είχε εξοριστεί τον Ιούνιο του 1936 στον Άη-Στράτη για την κομμουνιστική και συνδικαλιστική του δραστηριότητα και στη συνέχεια η δικτατορία Μεταξά τον μετέφερε στο κάτεργο της Ακροναυπλίας. Τον Σεπτέμβριο του 1943 οι Ακροναυπλιώτες κρατούμενοι οδηγήθηκαν στο νεοσύστατο Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου.
Εκεί, καθώς ήξερε πολύ καλά τη γερμανική γλώσσα, έγινε διερμηνέας του διοικητή, του διαβόητου για τη σκληρότητά του, Καρλ Φίσερ. Όταν ήρθε η διαταγή με τα 200 ονόματα προς εκτέλεση, ο Σουκατζίδης κλήθηκε να την διαβάσει. Στο νο167 διαβάζει το δικό του όνομα. Αμέσως φωνάζει «παρών» και στέκεται στην πλευρά των μελλοθανάτων. Ο Φίσερ τότε του κάνει νόημα να παραμείνει στην θέση του. Εκείνος τον ρωτά: «Εάν γλυτώσω εγώ, θα εκτελεστεί ένας λιγότερος;». Ο Φίσερ του λέει: «Έχω διαταγή να εκτελέσω διακόσιους». «Άρα θα είμαι στη σειρά μου» έρχεται η ανατριχιαστική απάντηση. Ο Φίσερ, τότε, έμεινε σε στάση προσοχής. Ακόμα κι αυτός, ένα ανθρωπόμορφο τέρας, δεν μπόρεσε παρά να συγκλονιστεί μπρος σε αυτήν την απόλυτη αυτοθυσία.
Να πώς περιέγραψε εκείνες τις στιγμές ο Δημήτρης Ψαθάς, μετέπειτα, σε κείμενο του:
«Βγαίνει ο Ναπολέων. Και ο στρατοπεδάρχης κομπιάζει μπροστά σ’ αυτόν τον ήρωα που μιλά εφτά γλώσσες και δέχεται μέσα στο Χαϊδάρι με θεϊκή γαλήνη τα μαρτύρια και κρατά στις καρδιές των μαρτύρων αναμμένη τη φλόγα της ελπίδας και του αγώνα.
–Όχι εσύ, Ναπολέων!
–Γιατί όχι εγώ;
–Εσύ δεν θα τουφεκιστείς.
–Και πόσους θα τουφεκίσεις, αν εξαιρεθώ εγώ;
–Διακόσιους.
–Όχι. Δεν δέχομαι κανένας να μ’ αντικαταστήσει. Είμ’ Έλληνας!
Επιμένει ο στρατοπεδάρχης. Αλύγιστος ο Ναπολέων. Και βγαίνουν έξω απ’ τον σωρό οι διακόσιοι και στήνουνε χορό: Έχε γεια, καημένε κόσμε, έχε γεια, γλυκιά ζωή! Βλέπει ο Γερμανός στρατοπεδάρχης τούτους τους διακόσιους που απάνω τους βαραίνει ο ίσκιος του θανάτου να χορεύουν, να τραγουδούν και ν’ αποχαιρετάνε τους συντρόφους τους -σαστίζει. “Τι είναι τούτοι δω;”, μονολογεί…».
Στον τοίχο της Καισαριανής μάς φέραν από πίσω κ’ ίσα έν’ αντρίκιο ανάστημα ψηλώσαν το σωρό. Ο Ναπολέων Σουκατζίδης θα μπορούσε να μην βρεθεί μέσα σε αυτό το «σωρό». Ένα «ναι» να έλεγε, αρκούσε. Αλλά είχε πει νωρίτερα ένα άλλο, απείρως μεγαλύτερο «ναι». Στις αξίες, στα ιδανικά του. Πρότυπο ελεύθερου ανθρώπου, πατριώτη, αγωνιστή. Υπόδειγμα αυταπάρνησης, ηρωισμού και αυτοθυσίας…
Στη φρίκη του Ναζισμού, η απάντηση του ηρωισμού, του ψυχικού και αγωνιστικού μεγαλείου. Η θυσία για να έχουν οι υπόλοιποι ένα καλύτερο μέλλον, για να ζήσουν ελεύθεροι. Μια ιστορία που δεν πρέπει ποτέ να ξεχαστεί. Να μη χρειάζεται δηλαδή να περιμένουμε μια τυχαία ανακάλυψη φωτογραφιών για να την μάθουμε…